اقدام صهيونيست‌ها مبني بر اشغال بيت‌المقدس و سيطره بر قبله‌گاه اول مسلمانان جهان هرگز نتوانست قداست اين مكان مقدس و جايگاه والاي آن را در جهان عرب و اسلام تحت‌الشعاع قرار دهد و به ويژه پس از سخنراني تاريخي حضرت امام خميني (ره) در 16 مرداد 1358 و اعلام آخرين جمعه‌ ماه مبارك رمضان به عنوان روز جهاني قدس و دعوت از عموم مسلمانان جهان به همبستگي اسلامي، ثابت شد چنانچه مسلمانان جهان يد واحده شوند و اختلاف عقيده و مذهب را كنار بگذارند و براي دفاع از حريم اسلام، قرآن و قبله‌ مشتركشان بكوشند، هرگز اجازه‌ تجاوز كفار و منافقين را به حريم اسلام و مقدسات آن نخواهند داد.

سرزمين مقدس :

مسجدالاقصي به عنوان يکي از مقدس‌ترين مساجد مسلمانان، از ديرباز مورد توجه بوده است و مهمترين دليل آن اين است که پيش از خانه‌ي خدا به عنوان اولين قبله‌ مسلمانان به شمار مي رفت که پس از تغيير قبله نيز نزد مسلمانان همچنان مورد توجه بود. از سوي ديگر رخدادهاي تاريخي مهمي همچون معراج حضرت محمد (ص) و شب اسراء که در قرآن نيز به آن اشاره شده است، منجر به حفظ و حتي افزايش قداست و کرامت اين مکان تاريخي و اسلامي نزد مسلمانان و حتي غير مسلمانان شد.

تاريخ بناي مسجد الاقصي :

گفته مي شود، زمين مسجدالاقصي دومين مکاني است که پس از مسجدالحرام بر زمين قرار گرفت. اولين کسي که به فرمان خدا پايه هاي بناي آن را ساخت، حضرت آدم (ع) بود که حدود آن را مشخص کرد. حدود 2 هزار سال پيش از ميلاد حضرت ابراهيم و سپس فرزندانش يعقوب و اسحاق بنا را ترميم و بازسازي کردند. هزار سال پيش از ميلاد نيز اين بنا توسط حضرت سليمان (ع) ترميم شد.

سال 15 هجري (636 ميلادي)، عمر بن خطاب از خلفاي راشدين وارد بيت‌المقدس شد و به منظور برقراري ارتباطي ديني و سياسي با بيت‌المقدس و فلسطين دستور داد، مسجدي در ضلع جنوبي اين شهر بر ويرانه هاي حرم شريف بسازند. وي نمازخانه اي را که بخشي ازمسجدالاقصي بود نيز در اين دوران ساخت.

در دوران امويه "قبة الصخره" نيز ساخته شد. خلفاي راشدين در اين ايام سعي در ارائه و احياي تمدن اسلامي داشتند تا جايگاه ديني و سياسي مسجدالاقصي را نشان دهند و سلسله خلفاي راشدين، امويه، عباسي‌ها، فاطمي‌ها و سلاجقه در آن حکومت کردند و ضمن ارائه خدمات به ساخت و ساز و بازسازي اين مکان تاريخي اقدام کردند.

وجه تسميه مسجدالاقصي :

مسجدالاقصي نامي اسلامي است که خداوند بلند مرتبه بر اين مکان قرار داد، در آيه اول سوره اسراء به وضوح از آن ياد شده است: "سبحان الذي أَسرى بِعبده لَيلا من المسجد الحرام الى المسجد الاقصا الذى بركنا حوله لنريه من ءاياتنا إنه هو السميع البصير- منزّه است آن خدايى‏ كه بنده‏اش را شبانگاهى از مسجد الحرام به سوى مسجد الأقصى كه پيرامون آن را بركت داده‌ايم سير داد، تا از نشانه‏هاى خود به او بنمايانيم، كه او همان شنواى بيناست."

الاقصي يعني دورتر، يعني مسجدي که در مقايسه با مساجد مسجدالحرام و مسجدالنبي در مکه و مدينه دورتر بوده است.

مسجدالاقصي قبل از نزول آيات الهي به بيت المقدس معروف بود که در احاديث حضرت محمد (ص) نيز به آن اشاره شده است. پيش از اين نام، شهر بيت‌المقدس به ايليا معروف بود که اين نام به معناي عظمت، قداست و برکت مسجدالاقصي به وجود مسلمانان است. انبياء و پيامبران الهي چون حضرت ابراهيم (ع) ، حضرت داوود (ع)، حضرت سليمان (ع) و حضرت عيسي (ع) نيز در جوار مسجدالاقصي زندگي کرده اند، بنابراين شکي در قداست آن وجود ندارد.

قداست مسجدالاقصي:

ارتباط و پيوند قداست مسجدالاقصي به عقايد و باورهاي مسلمانان به دوراني باز مي گردد که 17 ماه به عنوان اولين قبله‌گاه مسلمانان به شمار مي رفت، تا زماني که قبله‌ مسلمانان به کعبه انتقال يافت. وجهه‌ اسلامي مسجد الاقصي به حادثه‌ اسراء و معراج باز مي گردد که خداوند در آياتي از قرآن کريم شبانه پيامبر اکرم را به سوي مسجد الاقصي در بيت المقدس در 27 رجب يکسال قبل از هجرت فرا خواند تا از اين مکان به آسمان عروج کند. مسلمانان با اين ديد در بالابردن و ارتقاء جايگاه ديني مسجد الاقصي و بيت المقدس و ارتباط آن با عقايد اسلامي نقش به سزايي را ايفا کردند.

در دوران خلفاي راشدين که بيت‌المقدس به عنوان جايگاه ديني و سياسي شناخته شد، چاره‌اي نبود تا از طريق آن به تحکيم تمدن اسلامي در بيت المقدس و آباداني مسجد الاقصي بپردازند. در دوران عبدالملک بن مروان و فرزندش وليد، قبه‌اي براي آن ساختند و درها و امکانات ديگري براي آن در نظر گرفتند واز ميراث اسلامي و معماري اسلامي در آن استفاده كردند.

ويژگي‌هاي ظاهري مسجدالاقصي :

حرم شريف اين مکان مقدس شامل مسجدالاقصي، قبة الصخره با گنبد طلايي، صحن‌ها و ساختمانهاي پيرامون آن است که در مجموع به مساحت 14 هکتار بر فراز کوه "موريا" قرار دارد و 14 دروازه از جمله درهاي اسباط، حطه، شرف‌الانبيا، ناظر، نو، قطانين، مطهره، سلسله، مغربيان، مغاربه، داوود، حديد، غوائمه، دروازه‌ طلايي، اتاق‌هاي متعدد، 8 چاه در صحن قبة الصخره، 17 چاه در حياط مسجدالاقصي و در مجموع 4 گلدسته را شامل مي شود.

يک گلدسته بر بالاي دروازه‌ مغاربه (جنوب غربي)، گلدسته‌اي بر دروازه‌ سلسله (جنوب غربي)، گلدسته‌اي بر بالاي دروازه غوائمه ( شمال غربي) و ديگري بر بالاي اسباط (شمال) قرار دارد.

طول اين بنا 80 متر و عرض آن 55 متر است و اکنون بر 53 ستون مرمري و 49 ستون مربع ‌شکل استوار است. درهاي مسجد در زمان امويه از طلا و نقره پوشيده شده بود، اما به فرمان ابوجعفر منصور صفحات طلا و نقره را کنده، به دينار تبديل و براي مسجد هزينه كردند.

در سال 1927ميلادي شوراي عالي اسلامي به منظور تعمير و بازسازي مسجد از کشورهاي عربي و اسلامي درخواست كمك كرد. بزرگترين و مهمترين مرحله در اين بازسازي، برداشتن ستونهاي قديمي بود که گنبد بر آنها استوار بود و به جاي آنها شصت ستون جديد که پي آنها از بتن ساخته شده بود، قرار داده شد.

پس از آن بر اثر زلزله، به برخي از رواقها و اجزاي مسجد صدمه وارد شد که شوراي عالي اسلامي با استفاده از اموال اوقاف به مرمت آن پرداخت. در همين راستا اين شورا، رواق شرقي را منهدم و از نو بنا کرد. رواق مياني را نيز بازسازي کرد و ستونهاي مورد نياز را از ايتاليا آورد. در بخش زيرين مسجدالاقصي دهليزي وسيع وجود دارد که به اقصي قديم موسوم است و آن عبارت است از مجموعه اي از طاقها که بر ستونهاي محکم و قطور استوار شده است.

مهمترين آثار تاريخي مسجدالاقصي :

مسجدالاقصي از تعدادي بنا، قبه، منبر، گلدسته و چاههاي آب تشکيل شده که تعداد آثار تاريخي آن به 200 اثر مي رسد، از مهمترين آنها مي توان به اين موارد اشاره کرد:

قبة الصخره که دو قبه طلايي رنگ است که در وسط اندکي مايل به چپ مسجد قرار دارد که از قديمي ترين و بزرگترين قبه ها به شمار مي رود.

مسجد قبله‌اي (جامع القبلي) که در بخش جنوبي مسجدالاقصي، به سمت قبله است که ساختمان آن با قبه‌اي سربي معروف است. اين بخش نمازخانه‌ اصلي براي مردان به شمار مي رود که در زمان عمر بن خطاب ساخته شده است. نمازخانه مرواني که زير مسجدالاقصي در سمت جنوب شرقي قرار دارد.

الاقصي قديم که زير مسجد قبله‌اي قرار دارد و امويان به منظور ورود ملکه‌ها و پادشاهان از قصرهاي اموي به مسجدالاقصي آن را ساختند، خارج از محدوده الاقصي در سمت جنوبي قرار دارد.

مسجد البراق کنار ديوار البراق،قرار دارد كه مجموعه راهها، چاههاي فراوان اطراف الاقصي، مدرسه‌ اشرفيه و مدارس ديگر اطراف الاقصي نيز در اين مكان واقع شده است.

به ترتيب خلفايي که يکي پس از ديگري مي آمدند، به آباداني مرمت و تزئينات مسجد الاقصي مي افزودند تا اين‌که طي دوره‌هاي مختلف به آن مدارس ديني، سالنهاي علمي، انبار ذخاير و محل اسکان سواره نظام افزوده شد.

طي اين دوران گنبد آن را معرق کاري کرده، با مرمت محراب و منبرهاي زينت يافته از عاج و آبنوس و مفروش کردن آن با قالي‌هاي ايراني به زيبايي و اهميت آن ارج نهادند.

آتش‌سوزي مسجدالاقصي :

21 اوت 1969 رژيم صهيونيستي اعلام کرد كه يک فرد ديوانه بنام دنيس مايکل روهان، مسجدالاقصي را به آتش کشيد. گرچه اسرائيلي‌ها اعلام داشتند که اين فرد استراليايي يک مسيحي ديوانه بود اما برخي منابع معتبر نيز بر اين عقيده هستند که وي يک يهودي توريست بود و از لحاظ سلامت عقلي نيز هيچ مشکلي نداشت. همچنين آثار حريق دلالت بر آن دارد که اشخاص ديگري روهان را در آتش زدن اين مسجد از خارج آن و از يکي از پنجره‌هاي مشرف به درب ‌المغاربه (که اسراييلي‌ها آن را منهدم کردند) هدايت و کمک کرده‌اند.

بخش به آتش کشيده شده‌ مسجدالاقصي 1500 متر مربع از 4400 متر مربع مساحت کلي مسجد را در بر مي‌گرفت.

منبر صلاح ‌الدين ايوبي، مسجدعمر، محراب ذکريا، مقام الاربعين، سه رواق ممتد از جنوب به شمال با ستونها و ايوانها و تزئينات سقفي بر سطح مسجد طي اين آتش سوزي فرو ريختند.

دو ستون اصلي که گنبد روي آن استوار بود، اجزايي از گنبد داخلي که مزين بود، محراب و ديوارهاي جنوبي، پوشش مرمري، 48 پنجره گچي، شيشه‌هاي رنگي، فرشها، سوره اسراء که با کاشيهاي معرق و تذهيب شده، نوشته شده بود و از بالاي محراب به سوي شرق امتداد داشت و بسياري از تزئينات و آيات قرآني نيز طي اين آتش‌سوزي از بين رفتند.

ابتدا رژيم اسرائيل‏ آتش سوزي را ناشي از اتصال سيم هاي برق اعلام کرد ، اما اداره برق اين ادعا را رد کرد.

اين حادثه خشم جهان اسلام را برانگيخت و التهابات گسترده‏اي‏ ايجاد کرد و موجب جريحه‌دار شدن احساسات صدها ميليون‌ مسلمان در سراسر جهان شد.

يک ماه بعد از اين واقعه و در واکنش نسبت به آن، نخستين کنفرانس سران کشورهاي اسلامي در رباط، پايتخت مراكش تشکيل شد، يکي از نخستين اقدامات اولين کنفرانس وزراي امور خارجه‌ کشورهاي‏ اسلامي که يک سال بعد تشکيل گرديد آن بود که روز30مرداد ( 21 اوت) هر سال را که سالگرد وقوع اين حادثه‏ محسوب مي‌شود، به عنوان روز همبستگي ملت فلسطين اعلام کرد.

در 24 شهريور 1348(15سپتامبر 1969) نيز شوراي امنيت‏ سازمان ملل متحد، اسرائيل را به دليل به آتش کشيده شدن‏ مسجد الاقصي تقبيح کرد.

حدود يک سال بعد از اين آتش‏سوزي، شوراي اسلامي بيت المقدس تعمير خرابي هاي ناشي از آن را آغاز کرد. کار اين تعميرات‏ چندين سال طول کشيد، و طي آن بسياري از بخش هاي‏ اين مسجد،از جمله قسمت‌هايي که در آتش‌ سوزي خسارتي‏ نديده بود، از نو ساخته شد. علاوه بر اين از محل‏ درآمد موقوفات مسلمانان، چندين آب انبار و بازارچه‏  بزازي و دو مسجد جديد نيز بنا شد و مساجد موجود مرمت‏ گرديد.

اگرچه کنفرانس سران کشورهاي اسلامي در پي اين آتش سوزي تشکيل شد اما هيچ گاه از سوي مسلمانان عکس العملي که بتواند رژيم صهيونيستي را از اين عمل پشيمان کند، انجام نشد.

براي آگاهي بيشتر مي‌توان به گفته‌ گلدا ماير، نخست وزير وقت رژيم صهيونيستي در اين مورد اشاره کرد: "از گلدا ماير پرسيدند، بدترين و بهترين روز عمر سياسي ات چه روزهايي بوده است؟

او پاسخ داد : بدترين و شوم ترين روز عمرم روزي بود که مسجد الاقصي را به آتش کشيديم و بهترين روز عمرم فرداي روزي بود که مسجد را آتش زديم.

پرسيدند دليل چيست؟

گلدا ماير گفت: روزي که مسجد الاقصي را به آتش کشيديم از وحشت و ترس اينکه مسلمانان دنيا همه ما را قلع و قمع کنند و همه ما را به دريا بريزند، به خود مي‌لرزيديم و بهترين روز عمرم فرداي آن روز بود که ديديم حتي نفسي از کشورهاي مسلمان براي اعتراض به ما در نيامد."

مقدسات اسلامي و مسيحي شهر بيت‌المقدس:

کساني که در مورد اماکن مقدس سه دين آسماني در شهر بيت‌المقدس، پژوهش و تحقيق مي کنند بدون شک با تاريخ اين منطقه سواي جنبه هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي آن بيش از پيش آشنا شده‌اند. تاريخي که منعکس کننده‌ تمدن ملتي است که مردمانش داراي قدمتي طولاني هستند. شايد اين شهر که قديمي و مقدس ترين شهرهاي روي زمين محسوب مي شود و در واقع مهد سه دين آسماني است، محل توجه بشريت از زمانهاي نخستين زندگي انسانها بر روي کره خاکي باشد. شهري که مهد مسيحيت و اولين قبله گاه مسلمانان و سومين حرم شريف و محل معراج پيامبر اکرم(ص) است. شايد جاي شگفتي نباشد که تاريخ، بزرگترين جنگها و رشادت‌هاي قهرمانانه خود را بر روي سرزمين فلسطين و خصوصا بيت‌المقدس ديده باشد. نبردهايي چون عين جالوت، يرموک، حطين و اجنادين و علاوه بر اين جنگها دهها نبرد و جنگ تاريخي ديگر حتي پيش از اسلام.

دفتر مطالعات بين‌الملل ايسنا