بسمه تعالي

بخش كوهپايه –شهرستان اصفهان

مشخصات بخش كوهپايه

اين بخش يكي از گسترده ترين و قديمي ترين بخشهاي شهرستان اصفهان مي باشد كه در حاشيه كويرمركزي ايران قرار گرفته و از شمال به شهرستانهاي اردستان وبرخوار وميمه و از جنوب به بخشهاي جلگه و بن رود شهرستان اصفهان و از شرق به استان يزد و شهرستان نايين و از غرب به بخش مركزي اصفهان محدود مي شود.

ارتفاع مركز و جنوب بخش ازسطح دريا 1570 متر وشمال آن 3300 متر مي باشد وسعت بخش كوهپايه حدود 3000 كيلومتر مربع است و تقريباً 20% از وسعت شهرستان اصفهان را به خود اختصاص داده است و برابر آخرين تقسيمات كشوري (سال1380) داراي سه شهر به نام هاي كوهپايه ،سجزي و تودشك و 4 دهستان به نامهاي جبل ،تودشك ،زفره و سيستان و بيش از 548 روستا،مزرعه و مكان ميباشد که از اين تعداد در27 روستا شوراي اسلامي تشکيل شده و 27 دهياري نيز راه اندازي گرديده که از اين تعداد 14 دهياري مصوب مي باشد.

مركز بخش ،شهر كوهپايه است و در عهد قاجار كه تقسيمات كشوري بصورت ايالت و ولايت و بلوك بوده كوهپايه مركز بلوك اربعه (جرقويه،نايين،اردستان و رودشتين) بوده است و از سال 1316 هـ .ش تا به حال مدت حدود 71 سال است كه مركز جغرافيايي،سياسي منطقه كوهپايه مي باشد (تا سال 1373 بخشهاي جلگه و بن رود جزيي از بخش كوهپايه بودند)مطالعات و تحقيقات زمين شناسي نشان مي دهد که زماني بخش کوهپايه را كلاً آب فراگرفته بوده (بجز مناطق کوهستاني )و به مرور زمان به خشكي تبديل شده به ترتيب مراکز جمعيتي زفره،كوهپايه و … ايجاد شده و اگر اين نظر صحيح باشد شهرها و روستاهايي كه در ارتفاعات قرار دارند قدمت بيشتري نسبت به نقاط ديگر دارند .ولي آنچه مسلم است پيشينه فرهنگي،مذهبي،آثار باستاني با هويت بجا مانــــده

   از ادوارگذشته، با سوادي و سطح تحصيلات عالي و... حاکي از قدمت و غناي فرهنگي مردمان اين خطه رانشان مي دهد.

انواع مشاغل كشاورزي ،دامداري ،صنايع دستي ،خدماتي و اداري در اين بخش وجود دارد و اين بخش داراي سه شهرك صنعتي مصوب (سجزي (شهرک صنعتي بزرگ شرق اصفهان )، كوهپايه و تودشک) و چندين نقطه صنعتي روستايي با بيش از يكصد كارخانه و فخاري فعال مي باشد و حدود سه هزار نفر كارگر در آنها مشغول بكار هستند در بخش كوهپايه حدود 60 اداره ،ارگان،نمايندگي ،دفتر ، مراكز نظامي ،انتظامي،قضايي ،آموزشي ،تعاوني و بانك مشغول به انجام و ارايه خدمات به مردم هستند. تعداد کارمندان ادارات بخش 350 نفر، تعداد کارگران کاخانه هاي بخش 3000 نفر تعداد افراد شاغل در اصناف بخش 1000 نفر مي باشد.

وجه تسميه شهرهاي کوهپايه ،سجزي ،تودشک

كوهپايه نام قديمي آن وير بوده كه اكثراً در اسناد و كتب قديمي به چشم مي خورد وير كه از لغات زبان محلي كوهپايه نيز مي باشد به معني هوش و ذكاوت است.بعد به قهپايه به معني محكم و استوار ناميده شده (در اسنادي كه در سال 1316 و قبل از آن مشاهده شده و از جمله در كتاب گلچيني ازشاهنامه فردوسي و نشريات فني مهندسي و بازرگاني لغت قهپايه ديده مي شود)سپس به كوهپايه به دليل قرار گرفتن در حاشيه ارتفاعات 3300 مارشينان ناميده شده. در اصطلاح محلي آنرا كوپا نيز ميگويند(مشهور است كه امام حسن مجتبي(ع) به ايرن (سرزمين عجم )تشريف فرما شدند و از شهر ري به قم و از آنجا به اردستان و سپس به قريه كهنگ و قهپايه عزيمت فرموده و در قهپايه (كوهپايه) نزول اجلال فرمودند و سپس به اصفهان محله لسان الارض تشريف فرما شدند و در آنجا زمين با حضرت سخن گفته است.

سجزي معرب سکزي است .سکزي لغت اوستايي پهلوي مي باشد و به دليل سكونت قوم سكاها در قديم الايام در اين منطقه به اين نام مشهور شده است .در زبان عاميانه سگزي گويند و اکثر اسناد تاريخي آنها بنام سجزي مي باشد به همين دليل نام آن شهر بر اساس مصوبه هيئت محترم وزيران سجزي اعلام شده به هر حال سجزي يا سکزي همان سيستان و محل قوم سکاها مي باشد

تودشك يعني تودشكت به معناي محلي هموار كه در حاشيه دشت قرار دارد.

تعداد 22آثار شامل ابنيه تاريخي با معماري با هويت شامل:

1-كارونسراي عباسي كوهپايه                   2- امامزاده حضرت احمد بن موسي (ع) فشارك

2-مسجدجامع كوهپايه                             13-  امامزاده حضرت قاسم بن موسي (ع) امامزاده قاسم

3-مسجد آجري                                      14- امامزاده حضرت سيد محمود بن موسي (ع) جزه

4-مسجدمعصوم (ص)                             15- امامزاه حضرت سيد محمدبن موسي (ع) كوهپايه

5-مسجدتالار                                        16- چشمه آبگرم ورتون

6-آب انبارهاي موجود                            7- ساختمانهاي قديمي محله تودشكچويه (خانه نهنگي)

7-مسجد دلاوران جشوقان                      18- بازار قديمي شهر كوهپايه

8-مسجد جامع زفره و منبر چوبي            19-منازل قديمي شهر كوهپايه

9-كاروانسراي عباسي سجزي               20- آب انبارهاي موجود در روستاهاي بخش

10-  امامزاده حضرت ناصر الدين بن موسي (ع) جبل 21-مزرعه حاج حسن محل تهيه فيلمهاي تلويزيوني

11-مسجد قدمگاه                              22-مسجد خواجهدر بخش كوهپايه وجود دارد كه رديفهاي1، 5، 9                                                         ،  11، 16،17 و 22، جزو آثارملي کشور ثبت گرديده است .

ب-منابع و مكانهاي طبيعي 

1-مناطق كوهستاني جبل ،زفره ،فشارك و سنگ زبر تودشك كه از مناطق ييلاقي و خوش آب و هوا ميباشد.

2-چشمه آبگرم زفره كه به دليل داشتن محلولهاي معدني دررفع بيماريهاي خاص پوستي مؤثر است و از زمان صفويه تا بحال مورد توجه بوده است .

ج-فرهنگي واجتماعي

1-گويشهاي محلي متفاوتي در كوهپايه ،زفره ،تودشك ،سجزي و جزه وجود دارد به طور مثال در گويش محلي كوهپايه به گنجشك مي گويند چوژي به گوساله مي گويند گوژي و به عدس مي گويند موژي

2-پوشش محلي اكثراً چادر و پيراهن بلند است به همراه پوشش سر بنام چارقد

3-مراسم سوگواري و اعياد و جشنهاي اين بخش مشابه شهرهاي اصفهان و تهران مي باشد مضاعف بر اينكه درمنطقه جبل تعزيه خواني و شبيه خواني به نحو شايسته اجرا مي شود.

4-در عزاداريها نيز علم و نخل استفاده مي شو د.

د-هنري شامل صنايع دستي

1-فرش دستباف معروف به لچك و ترنج

2-عبا با پشم شتر وگوسفند

3-رنگرزي مواد اوليه فرش دستباف

4-توليدات بومي شامل :انار ،عناب،پسته،زعفران،بادام ،گردو،شير ،كشك،قارا

اطلاعات جغرافيايي وسياسي وجمعيتي بخش كوهپايه

امارجمعيت براساس سرشماري عمومي نفوس ومسكن سال 1385

تاريخ تأسيس بخشداري: 1316 هجري شمسي

وسعت بخش: حدود 3000 كيلومتر مربع

شهرهاي بخش :كوهپايه ،سجزي ،تودشك

دهستانهاي بخش : تودشك ،جبل ،زفره ،سيستان

تعداد روستاهاي بخش 24 روستا شامل :زفره ،مشكنان،جشوقان،جزه،ورتون،جندابه ،امامزاده قاسم،علون‌ آباد ،بادافشان،هريزه، يك لنگي ،چيرمان،كمال بيك،مير جعفر ،كردآباد ،سهر، تينجان ،مزرعه عبدا…. ،فشارك،عيش آباد،خارزنان،كيچي ،دخر آباد ،خالتي

تعداد مزارع مستقل ،تابع و مكان :521

 جمعيت كل بخش برابر سرشماري سال 1385 :22356 نفر

شهري: 13044 نفر      58%جمعيت بخش                   

كوهپايه 4700نفر                                               

جمعيت زن بخش كوهپايه  10771 نفر 48%                                              

سجزي 4397 نفر                                          

جمعيت مرد بخش كوهپايه  11563 نفر 52%

تودشك3947 نفر

روستايي:9290 نفر    42%جمعيت بخش                   

دهستان تودشك: 3951 نفر

دهستان جبل:  1969 نفر

دهستان سيستان: 1259 نفر

دهستان زفره:2133 نفر