به گزارش خبرگزاري مهر از بيرجند، استان خراسان به ويژه خراسان جنوبي داراي قدمتي چند صد ساله در زمينه توليد فرش است و مي توان گفت 90 درصد توليدات فرش اين خطه به ساير کشورهاي دنيا صادر مي شود.

متاسفانه يکي از بزرگترين مشکلات اين هنر ارزشمند در شرايط امروز تلقي شدن آن به عنوان يک شغل است و شايد بتوان گفت کمتر کسي تنها به واسطه خلق يک اثر هنري  وارد عرصه قالي بافي مي شود.

در اين ميان آنچه بيشتر مورد توجه قرار مي گيرد اين است که اکثر افرادي که به اين حيطه وارد مي شوند قشر محروم جامعه را تشکيل مي دهند که تنها براي امرار معاش به آن روي آورده اند.

سابقه توليد فرش در خراسان جنوبي نيز به 600 سال قبل يعني دوره حکومت تيموريان باز مي گردد که در آن زمان فرشهايي با نقوش هراتي در منطقه قاينات از توابع  جنوب خراسان بافته و سپس به هرات، مرکز خراسان حمل مي شده است و امروزه در دنيا به فرش هراتي موسوم است.

توليد سالانه200 هزار متر مربع فرش دستباف در استان

رئيس اتحاديه توليد کنندگان و بافندگان خراسان جنوبي در گفتگو با خبرنگار مهر از توليد حدود 200 هزار متر مربع فرش دستباف در استان در طول سال خبر داد و اظهار داشت: در حال حاضر 50 هزار بافنده اعم از مرد و زن در استان مشغول به کار هستند و مي توان گفت تمام آنها در خانه ها به بافندگي پرداخته و هيچ کارگاه جمعي استانداردي در استان نداريم.

محمد حسن کاميابي افزود: در حال حاضر حدود چهار درصد از توليدات فرش کشور به خراسان جنوبي تعلق دارد که از اين مقدار 90 درصد به لحاظ زيبايي، ظرافت، اصالت و رعايت سليقه بازار به خارج از کشور صادر شده و 10 درصد هم مصرف داخلي دارد اين در حاليست که در کل کشور در سال گذشته پنج ميليون متر مربع توليد فرش داشتيم.

وي ادامه داد: اصيل ترين نقوش منطقه نقوش ريز ماهي بوده که تکامل يافته نقوش هراتي است و در حال حاضر 60 درصد توليد منطقه را به خود اختصاص داده است.

به گفته وي از ديگر نقوش بافته شده در استان مي توان به خشتي، زمينه بلوچي و نايين اشاره کرد که اکثرا در منطقه فردوس بافته مي شود.

تقليل کيفيت فرش دستباف بر اثر افزايش فشارهاي زندگي

آنچه همواره در رسانه هاي جمعي به چشم مي خورد اعلام ميزان صادرات و توليد فرش دستباف توسط مسئولان است و تيتر اغلب روزنامه ها اعلام اعداد و ارقامي است که ميزان صادرات و توليد را نشان مي دهد غافل از اينکه آنچه در عرصه فرش از اهميت بالايي برخوردار است توجه به بهبود هرچه بيشتر کيفيت و حفظ اصالت فرش است نه ميزان توليد آن.

کاميابي در ادامه از افزايش توليد فرش دستباف ابراز نگراني کرد و اظهار داشت: با ظهور صنعت در يک منطقه اصولا بايد هنر فرشبافي به عنوان شغل و حرفه دائم از جامعه رخت بربندد و تنها در قالب هنرهاي سنتي باقي بماند که متاسفانه در کشور ما در در حال حاضر يک ميليون و 500 هزار نفر بافنده مشغول به کار هستند و در حدود هشت ميليون نفر از مشاغل وابسته به فرش امرار معاش مي کنند و اين در حاليست که درآمد روزانه هر قاليباف بين دو هزار و 500 تا پنج هزار تومان بوده که تقريبا کمتر از 25 درصد درآمد يک کارگر ساده است.

وي تصريح کرد: در سال گذشته 30 درصد کاهش قيمت فرش و چيزي حدود 20 درصد تورم باعث شده است تا حدود 50 درصد قدرت خريد اين قشر پايين بيايد و به اين ترتيب بافندگان مجبور هستند براي ادامه زندگي کار را با سرعت بيشتر و دقت کمتر به پايان رسانده و در عوض به قيمتهاي پايين بفروشند و اين امر بيشترين ضربه را به کيفيت اين هنر اصيل وارد مي کند.

سرخوردگي بافندگان از عدم اعطاي تسهيلات بانکي

تعداد بسيار زيادي از مشاغل جامعه امروز باتوجه به بحران اقتصادي که سراسر جهان را در برگرفته است نيازمند حمايت دولت و مسئولان است که متاسفانه رشته و هنر قاليبافي با کم لطفي دولت و مسئولان مواجه شده است و در حال حاضر تعداد زيادي از قاليبافان کشور و استان خراسان جنوبي با مشکلاتي از قبيل نداشتن بيمه کامل و عدم اعطاي تسهيلات دست و پنجه نرم مي کنند.

از ديگر مشکلات اين قشر زحمتکش ولي ضعيف مي توان به نبود کارگاه استاندارد قاليبافي در استان اشاره کرد که مشکلاتي همچون بيماري هاي تنفسي را در پي داشته و مي توان گفت تاکنون هيچ اقدامي از طرف مراجع ذيربط در زمينه رفع آن صورت نگرفته است.

رئيس اتحاديه توليد کنندگان و بافندگان استان از اقدام اتحاديه در زمينه معرفي افراد براي استفاده از بيمه بازنشستگي و از کار افتادگي  خبر داد و گفت: متاسفانه به واسطه کامل نبودن بيمه و اينکه تنها 50 درصد حقوق کارگر به وي تعلق مي گيرد افراد زيادي از بيمه استقبال نکرده اند.

محمد حسن کاميابي در ادامه عدم اعطاي تسهيلات دولتي و بانکي به اين افراد را بزرگترين مشکل فرش استان برشمرد و ادامه داد: چون تسهيلات داده شده به بافندگان و توليد کنندگان بسيار ناچيز است و هيچ حمايتي از طرف دولت نمي شوند اين افراد قادر به خريد مواد اوليه مرغوب نبوده و در نتيجه کيفيت آن را پايين مي آورند و اين خود باعث از دست دادن بازارهاي داخل و خارج  خواهد شد.

وي تصريح کرد: هنگامي که فرد از سراجبار و فشار زندگي وارد عرصه قاليبافي مي شود ديگر نمي توان نام هنرمند را به وي اختصاص داد و کار نهايي نيز به عنوان يک  اثر هنري جلوه نخواهد کرد زيرا آنچه در درجه اول از اهميت برخوردار است عشق و علاقه هنرمند به کار هنري بوده و در نهايت تمام عشق و علاقه وي در پس اثري که خلق کرده است، نمايان خواهد شد.

وي بيان داشت: متاسفانه در کشور ما صاحب نظران و مسئولان توجهي به اين امر نکرده و در راستاي ايجاد مشاغل ديگر براي افراد گام موثري برنداشته اند و اين خود سبب خدشه دار شدن هنر فرش بافي مي شود.

کاميابي ادامه داد: در درجه اول از مسئولان انتظار مي رود که با اعطاي تسهيلات و حمايت اين قشر ضعيف و شريف در راستاي ارتقاء سطح کيفي فرش استان گام برداشته و از طرف ديگر با گسترش صنعت و ايجاد اشتغال سالم براي افراد توليد فرش را به دست هنرمندان بسپارند و به اين صورت تنها کساني در اين عرصه باقي خواهند ماند که واقعا به آن علاقه داشته باشند و در نتيجه هنر اصيل و ارزشمند فرش اصالت خود را همچنان حفظ خواهد کرد.

ايجاد رقابت ناسالم در اثر حمايت دولت از قشر خاص

کارشناس رسمي فرش دادگستري از حمايت دو ارگان کميته امداد امام خميني (ره) و شرکت سهامي فرش از تعدادي از قاليبافان استان خبر داد و اظهار داشت: در کل کشور قاليبافي و توليد فرش دستباف در اختيار بخش خصوصي قرار دارد و به طور کلي ما مخالف دخالت بخش دولتي در اين عرصه هستيم زيرا در کشور ما دولت توانايي حمايت از همه افراد را ندارد و در نتيجه تنها با حمايت قشر خاصي از جامعه رقابت ناسالمي ايجاد کرده و باعث تبعيض در بين افراد خواهد شد.

کاميابي افزود: فرش ايران در تمام دنيا حرف اول را مي زند و مي توان بيان کرد، 40 درصد بازار فرش دنيا در اختيار ايران است و اميدواريم مسئولان عنايت خاصي به اين عرصه داشته باشند تا ارزش اين هنر اصيل همچنان حفظ شود و شاهد پرورش استعدادهاي ناشناخته هنرمندان در اين زمينه باشيم.

آنچه در اينجا ذهن خواننده را به خود مشغول مي کند اين است که چرا در کشوري که به هنر و پرورش هنرمندان فرش در بين ساير کشورها معروف است آنگونه که بايد و شايد توجهي به اين رشته نمي کند در حاليکه اگر دولت و سرمايه داران و بانکها در زمينه ارتقاء سطح کيفي فرش دستباف نه افزايش ميزان توليد آن سرمايه گذاري کنند منبع درآمد خوبي براي کشور خواهد بود و چه بسا درصد بيشتري از بازار دنيا را در انحصار خود درآورد.

ارتقاء سطح کيفي فرش دستباف کشور جز با حمايت توليد کنندگان و بافندگان، ايجاد کارگاه هاي استاندارد، افزايش دوره هاي آموزشي براي بافندگان و ايجاد مشاغل سالم براي کساني که به اجبار وارد اين عرصه شده اند امکان پذير نخواهد بود.

فرش خراسان جنوبي با بيش از 600 سال قدمت در حال حاضر به کشورهاي آمريکا، آلمان و ايتاليا صادر مي شود و در سال گذشته 20 ميليون دلار در آمد داشته است.

منبع:جام جم